ΠΑΙΔΙ – ΣΧΟΛΕΙΟ – ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ

Το φαινόμενο της σχολικής επιθετικότητας και του εκφοβισμού παρατηρείται όλο και πιο συχνά στις μέρες μας και είναι ένα από τα κυριότερα προβλήματα σε πολλές χώρες του κόσμου.

Το φαινόμενο αυτό μελετήθηκε για πρώτη φορά από τον Olweus (1978), ενώ το 1987 εμφανίζεται για πρώτη φορά ο όρος “bullying” σε επιστημονικά περιοδικά.

Τι είναι η σχολική επιθετικότητα;(Bullying)

Η σχολική επιθετικότητα είναι η συστηματική και επαναλαμβανόμενη παρενόχληση, εκφοβισμός ή άσκηση βίας από ένα μαθητή ή ομάδα μαθητών προς κάποιον άλλο μαθητή. Το θύμα όντας ανήμπορο να αντιδράσει ή να αμυνθεί, αυξάνει τη σωματική, ψυχολογική και κοινωνική ισχύ του θύτη (αυξάνοντας έτσι και την ανισότητα μεταξύ τους). Ο σκοπός του θύτη είναι είτε να προκαλέσει το φόβο στο θύμα, να το ντροπιάσει ή ακόμα και να το βλάψει (Olweus, 1993).

Μορφές σχολικής βίας:

Υπάρχουν πολλαπλές μορφές σχολικής βίας. Κάποιες από αυτές είναι η σωματική βία, η λεκτική, η κλοπή είτε χρημάτων ή αντικειμένων και η κοινωνική ή ψυχολογική βία. Η κοινωνική βία έχει πολλές φορές στόχο τον αποκλεισμό του θύματος από διάφορες ομάδες των συνομηλίκων του. Η ψυχολογική βία γίνεται μέσω προσβολών, απειλών, εκβιασμών και έχουν κύριο στόχο την ταπείνωση και γελοιοποίηση του θύματος. Κάποιες άλλες μορφές βίας είναι τα εκβιαστικά τηλεφωνήματα και η ηλεκτρονική επίθεση μέσω κινητού τηλεφώνου ή διαδικτύου (cyberbullying).
Η σχολική επιθετικότητα είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που έχουν να αντιμετωπίσουν σήμερα οι ψυχολόγοι και οι παιδαγωγοί. Το 16% των παιδιών εμπλέκονται σε σχολική επιθετικότητα, με το 9% να είναι θύματα και το 7% να είναι θύτες.

Πού οφείλεται η σχολική επιθετικότητα;

Έρευνες έχουν δείξει συσχέτιση της σχολικής βίας με προσαρμοστικά προβλήματα τόσο στο οικογενειακό όσο και στο σχολικό περιβάλλον. Αρνητικά οικογενειακά περιβάλλοντα, τα οποία χαρακτηρίζονται από κακή επικοινωνία μεταξύ γονέων και παιδιών είναι σημαντικός παράγοντας για την ανάπτυξη βίαιης συμπεριφοράς στην εφηβεία. Η ποιότητα επικοινωνίας που έχουν οι γονείς με τα παιδιά τους επηρεάζουν την ψυχολογική προσαρμογή στη συνέχεια ως εφήβων. Κάποιοι ερευνητές εισηγούνται ότι υπάρχει στενή σύνδεση μεταξύ της σχέσης πατέρα και παιδιού και της ψυχολογικής προσαρμογής. Άλλες έρευνες οι οποίες διεξήχθησαν στο σχολικό πλαίσιο έδειξαν ότι μαθητές με προβληματική συμπεριφορά είχαν αρνητική αλληλεπίδραση και με τους δασκάλους. Γενικότερα, η ποιότητα της αλληλεπίδρασης μεταξύ των εφήβων , των γονέων και των δασκάλων φαίνεται να έχει μεγάλη συσχέτιση με τα επίπεδα βίαιης συμπεριφοράς. Επίσης, φαίνεται να υπάρχει μία δυνατή συσχέτιση μεταξύ της μειωμένης αποδοχής από τους συνομηλίκους και της αρνητικής σχολικής αυτοεικόνας (Με λίγα λόγια, τα παιδιά που δε γίνονται αποδεκτά από τους συμμαθητές τους τείνουν να έχουν χαμηλή σχολική αυτοεικόνα). Η μειωμένη αποδοχή από τους συνομηλίκους οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην αντίληψη των δασκάλων. Αν οι δάσκαλοι έχουν μια αρνητική αντίληψη ως προς το μαθητή, τότε επακόλουθο είναι η απόρριψη από τους συμμαθητές που οδηγεί στη μειωμένη αυτοεικόνα.

Προστατευτικοί παράγοντες:

• Θετική επικοινωνία με την οικογένεια (θετική επικοινωνία γονέων-παιδιού, λύνοντας οποιαδήποτε προβλήματα με διάλογο και συζήτηση).

• Η ανοικτή επικοινωνία του παιδιού τόσο με τη μητέρα όσο και με τον πατέρα δημιουργούν μια θετική αυτοεικόνα όσον αφορά το οικογενειακό περιβάλλον, η οποία αργότερα βοηθά στη δημιουργία μιας θετικής σχολικής αυτοεικόνας.

• Θετικές προσδοκίες δασκάλων (τονίζουν τα θετικά ενός μαθητή και ζητούν περισσότερα, δεν τον κριτικάρουν ούτε τον μειώνουν σε ότι κι αν κάνει ή πει).

• Η θετική αξιολόγηση των δασκάλων σχετίζεται άμεσα με υψηλό κοινωνικό στάτους για τους μαθητές (δημοφιλείς και αρεστοί στους συμμαθητές τους) αλλά και ψηλότερα επίπεδα σχολικής αυτοεικόνας.

Ελένη Φυλακτου, Psychology BA, Social and Developmental Psychology MA, ABA Specialist

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *